Khác biệt giữa bản sửa đổi của “Trước”

← Sửa đổi trước

Bản mới nhất lúc 22:09, ngày 30 tháng 4 năm 2025

(Proto-Vietic) /*k-laːk^[1]/^[cg1]^[a] &nbsp^[b] &nbsp → (Việt trung đại - 1651) tlước có vị trí thẳng hướng mắt nhìn, thẳng hướng mặt chính; có thời điểm sớm hơn; (nghĩa chuyển) từ biểu thị hoàn cảnh, tình hình cần phải đối mặt
trước mặt

nhìn trước nhìn sau

cửa trước

đứng trước gương

ngồi ghế trước

đến trước

ăn cỗ đi trước, lội nước theo sau

hôm trước

báo trước

nói trước bước không qua

trước bối cảnh đó

trước tình hình phức tạp
(Hán) 竹(trúc)^[c] &nbsp (cũ) (Nam Bộ) cây trúc, giống cây tre, có thân nhỏ, mình dày, thường có màu ngả vàng, thân dẻo có thể uốn được
cây trước

sáo trước

Chú thích

^ Cuốn Phật thuyết đại báo phụ mẫu ân trọng kinh (trước thế kỉ XII) ghi âm nôm của trước bằng chữ () 略(lược) hoặc () 畧(lược) /ljak/.
^ Cuốn Thiền tông khoá hư ngữ lục (bản dịch chữ Nôm của Tuệ Tĩnh(?), trước thế kỉ XVII) ghi âm nôm của trước bằng chữ (/klak/) (略(lược) + 車(cư)).
^ Trúc - trước là một ví dụ về hiện tượng biến đổi âm /u/ sang /ươ/ đối với từ Hán Việt trong phương ngữ Nam Bộ. Các ví dụ khác là phúc - phước và phụng - phượng.

Từ cùng gốc

^
1. - (Bắc Bộ) tước
  - (Mường) tlước, klước
  - (Chứt) /aliək/ (Arem)
  - (Chứt) /kələak⁸/ (Mã Liềng)
  - (Maleng) /kəlɐːk⁸/ (Khả Phong)
  - (Maleng) /kalə̀ak/ (Bro)
  - (Tày Poọng) /klaːk/

Nguồn tham khảo

^ Ferlus, M. (2007). Lexique de racines Proto Viet-Muong (Proto Vietic Lexicon) [Bản thảo không được công bố]. Mon-Khmer Etymological Database.

[3] Cuốn Phật thuyết đại báo phụ mẫu ân trọng kinh (trước thế kỉ XII) ghi âm nôm của trước bằng chữ () 略(lược) hoặc () 畧(lược) /ljak/.

[4] Cuốn Thiền tông khoá hư ngữ lục (bản dịch chữ Nôm của Tuệ Tĩnh(?), trước thế kỉ XVII) ghi âm nôm của trước bằng chữ (/klak/) (略(lược) + 車(cư)).

[5] Trúc - trước là một ví dụ về hiện tượng biến đổi âm /u/ sang /ươ/ đối với từ Hán Việt trong phương ngữ Nam Bộ. Các ví dụ khác là phúc - phước và phụng - phượng.

[2] 
(Bắc Bộ) tước

(Mường) tlước, klước

(Chứt) /aliək/ (Arem)

(Chứt) /kələak⁸/ (Mã Liềng)

(Maleng) /kəlɐːk⁸/ (Khả Phong)

(Maleng) /kalə̀ak/ (Bro)

(Tày Poọng) /klaːk/

[5] (Bắc Bộ) tước

(Mường) tlước, klước

(Chứt) /aliək/ (Arem)

(Chứt) /kələak⁸/ (Mã Liềng)

(Maleng) /kəlɐːk⁸/ (Khả Phong)

(Maleng) /kalə̀ak/ (Bro)

(Tày Poọng) /klaːk/

[6] (Bắc Bộ) tước

[7] (Mường) tlước, klước

[8] (Chứt) /aliək/ (Arem)

[9] (Chứt) /kələak⁸/ (Mã Liềng)

[10] (Maleng) /kəlɐːk⁸/ (Khả Phong)

[11] (Maleng) /kalə̀ak/ (Bro)

[12] (Tày Poọng) /klaːk/

[13] (Bắc Bộ) tước

(Mường) tlước, klước

(Chứt) /aliək/ (Arem)

(Chứt) /kələak⁸/ (Mã Liềng)

(Maleng) /kəlɐːk⁸/ (Khả Phong)

(Maleng) /kalə̀ak/ (Bro)

(Tày Poọng) /klaːk/

[14] (Bắc Bộ) tước

[15] (Mường) tlước, klước

[16] (Chứt) /aliək/ (Arem)

[17] (Chứt) /kələak⁸/ (Mã Liềng)

[18] (Maleng) /kəlɐːk⁸/ (Khả Phong)

[19] (Maleng) /kalə̀ak/ (Bro)

[20] (Tày Poọng) /klaːk/

[ref-fer2007-1] Ferlus, M. (2007). Lexique de racines Proto Viet-Muong (Proto Vietic Lexicon) [Bản thảo không được công bố]. Mon-Khmer Etymological Database.

[1]

[cg1]

[a]

[b]

[c]

@@ Dòng 1: / Dòng 1: @@
-# {{w|Proto-Vietic|/*k-laːk{{ref|fer2007}}/|}}{{cog|{{list|{{w|bb|tước}}|{{w|muong|tlước, klước}}|{{w|Chứt|/aliək/}} (Arem)|{{w|chut|/kələak⁸/}} (Mã Liềng)|{{w|Maleng|/kəlɐːk⁸/}} (Khả Phong)|{{w|Maleng|/kalə̀ak/}} (Bro)|{{w|Pong|/klaːk/}}}}}}{{nombook|phật|{{textimg|phật|trước1}} {{ruby|略|lược}} hoặc {{textimg|phật|trước2}} {{ruby|畧|lược}} {{nb|/ljak/}}}}{{nombook|khnl|{{rubyI|{{svg|⿰略車}}|/klak/}} ({{ruby|略 + 車|lược cư}})}} → {{w|Việt trung|tlước|}} có vị trí thẳng hướng mắt nhìn, thẳng hướng mặt chính; có thời điểm sớm hơn; {{chuyển}} từ biểu thị hoàn cảnh, tình hình cần phải đối mặt
+# {{etym|Proto-Vietic|/*k-laːk{{ref|fer2007}}/||entry=1}}{{cog|{{list|{{w|bb|tước}}|{{w|muong|tlước, klước}}|{{w|Chứt|/aliək/}} (Arem)|{{w|chut|/kələak⁸/}} (Mã Liềng)|{{w|Maleng|/kəlɐːk⁸/}} (Khả Phong)|{{w|Maleng|/kalə̀ak/}} (Bro)|{{w|Pong|/klaːk/}}}}}}{{nombook|phật|{{textimg|phật|trước1}} {{ruby|略|lược}} hoặc {{textimg|phật|trước2}} {{ruby|畧|lược}} {{nb|/ljak/}}}}{{nombook|khnl|{{rubyI|{{svg|⿰略車}}|/klak/}} {{ruby|(略 + 車)|lược cư}}}} → {{etym|{{việt|1651}}|tlước|}} có vị trí thẳng hướng mắt nhìn, thẳng hướng mặt chính; có thời điểm sớm hơn; {{chuyển}} từ biểu thị hoàn cảnh, tình hình cần phải đối mặt
 #: '''trước''' [[mặt]]
 #: nhìn '''trước''' nhìn [[sau]]
@@ Dòng 12: / Dòng 12: @@
 #: '''trước''' bối cảnh đó
 #: '''trước''' tình hình phức tạp
-# {{w|Hán|{{ruby|竹|trúc}}|}}{{note|'''Trúc''' - '''trước''' là một ví dụ về hiện tượng biến đổi âm /u/ sang /ươ/ đối với từ Hán Việt trong phương ngữ Nam Bộ. Các ví dụ khác là '''phúc''' - '''phước''' và '''phụng''' - '''phượng'''.}} {{cũ}} {{pn|nb}} cây trúc, giống cây tre, có thân nhỏ, mình dày, thường có màu ngả vàng, thân dẻo có thể uốn được
+# {{etym|Hán|{{ruby|竹|trúc}}||entry=2}}{{note|'''Trúc''' - '''trước''' là một ví dụ về hiện tượng biến đổi âm /u/ sang /ươ/ đối với từ Hán Việt trong phương ngữ Nam Bộ. Các ví dụ khác là '''phúc''' - '''phước''' và '''phụng''' - '''phượng'''.}} {{cũ}} {{pn|nb}} cây trúc, giống cây tre, có thân nhỏ, mình dày, thường có màu ngả vàng, thân dẻo có thể uốn được
 #: [[cây]] '''trước'''
 #: [[sáo]] '''trước'''